Dziś, to jest 17 lutego 2026, mija rocznica śmierci
:Bł. Elisabetta Sanna Porcu (†1857)
ks. Józef Bogdan (†1967) Wczoraj, to jest 16.02.2026, miała miejsce rocznica śmierci:
ks. Antoni Jaroch (†2008)
Ks. Lucjan Balter (†2010)
W dniu jutrzejszym, to jest 18.02.2026, przypada rocznica śmierci:
br. Stanisław Sopata (†2002)
m. Maria Knaus (†2012) ☼
br. Jan Cuper (†2020)
URBAN Augustyn Bartłomiej, Augustinus (1911 – 1989), ksiądz, profesor i ojciec duchowny NSD dla Spóźnionych Powołań Kapłańskich w Chełmnie, mistrz nowicjatu, rekolekcjonista, propagator Szensztackiego Ruchu Apostolskiego w Polsce, historyk polskich pallotynówUrodził się 23 VIII 1911 w Chróścicach (Chrosczütz, Krościce) na Śląsku Opolskim, w diecezji wrocławskiej, jako syn rolnika Piotra i Anny z d. Kulig. Wychowywał się w gronie 5 sióstr i 5 braci. Wszystkim pallotynom znane jest opowiadanie jego matki o pokusie. W jego domu i kościele wszyscy rozmawiali po polsku; podobnie i przygotowanie do I Komunii Świętej odbyło się w języku polskim. Od 1918 przez 6 lat uczęszczał do miejscowej szkoły podstawowej, w której uczył się w języku niemieckim. Naukę rozpoczął 28 IV 1928 w miejscowości Frankenstein (po wojnie Ząbkowice Śląskie). Najpierw przez 2 lata pod kierunkiem pallotynów i osób świeckich przerobił materiał 3 klas gimnazjalnych, a potem kontynuował naukę w miejscowym gimnazjum niemieckim i w 1932 zdobył państwową maturę. Obserwując jego umiejętność posługiwania się językiem polskim, jego wychowawca ks. Ferdinand Kastner (†1962) zaproponował mu nawiązanie korespondencji z ks. Stanisławem Wierzbicą, ojcem duchownym Collegium Marianum w Wadowicach. Sugestia ta zaowocowała wymianą listów i publikacją artykułu Olpe (Westl.) – Nowicjat. Odgłosy w czasopiśmie „Ad Majora” (1933, nr 2, 35). Po maturze na zaproszenie polskich pallotynów lato 1931 spędził w Polsce, w domu pallotyńskim w Wadowicach na Kopcu. Zwiedził Kraków i rozpoczął systematyczne doskonalenie języka polskiego i poznawanie historii Polski.
Na wybór stanu duchownego zdecydował się pod wpływem miejscowego proboszcza Gustawa Maissa. Nowicjat pallotyński rozpoczął 8 VI 1932 w Olpe (w Westfalii), w niemieckiej Prowincji Trójcy Świętej. Jego mistrzem był ks. dr Heinrich Schulte (†1980), historyk i wybitny znawca Pallottiego, późniejszy prowincjał i więzień obozu w Dachau. Pierwszą profesję złożył 1 V 1934, a w 1937 wieczną. Filozofię i teologię studiował w Limburgu n. Lahnem. Święcenia kapłańskie przyjął 25 III 1938 w Limburgu z rąk bpa Antoniusa Hilfricha. Ostatni rok teologii odbywał w Ołtarzewie, jako neoprezbiter, gdyż jego niemiecki prowincjał Johannes Baumann (†1977) przeznaczył go do pracy wśród Polaków na Śląsku Opolskim. Jego stałą siedzibą od wiosny 1939 był dom w Kietrzu (Katscher), gdzie działał następnie jako profesor gimnazjum. Uczył tu języka niemieckiego i angielskiego, matematyki i przyrody do 1940, kiedy hitlerowcy odebrali dom pallotynom.
W 1940 pracował jako proboszcz w Vojtyskowie i Velkich Heralticach k. Opawy na terenie Czech, gdzie miejscowy nauczyciel zadenuncjował go władzom hitlerowskim za wprowadzenie do katechez treści niezgodnych z wytycznymi nazizmu, wobec czego musiał opuścić tę miejscowość. Został przyjęty przez ks. prałata Josefa Martina Nathana (późniejszy bp sufragan ołomuniecki, †1947) do Branic k. Głubczyc, gdzie w latach 1941-46 był wikariuszem (kapelanem) oraz rektorem kościoła w Boboluszkach. Tutaj zaczął zakładać Szensztacki Ruch Apostolski – przez 3 lata opiekował się jego członkiniami i przygotował 2 grupy do złożenia osobistego aktu poświęcenia się MB Trzykroć Przedziwnej. W 1945, w czasie przechodzenia linii frontu, przez ok. 3 miesiące sprawował funkcję dyrektora zakładu dla psychicznie chorych w Branicach, a następnie od września tego roku prowadził katechezę dla dzieci w Branicach, Boboluszkach i Błyszczykach. Śpieszył też z duszpasterstwem do osiedlających się w okolicy kresowych Polaków. Administrator apostolski ks. Bolesław Kominek mianował go proboszczem ludności polskiej w Branicach (był nim do III 1946).
Następnie dołączył do pallotynów polskich, którzy osiedlili się w Ząbkowicach Śląskich. Od Wielkanocy 1946 do 1950 był proboszczem w Przedborowej i nauczycielem religii w szkole podstawowej; w latach 1947-50 był też prefektem gimnazjum ogólnokształcącego w Ząbkowicach. Następnie był profesorem i ojcem duchownym w NSD dla Spóźnionych Powołań Kapłańskich w Chełmnie (1950-52). W latach 1952-58 sprawował funkcję magistra nowicjatu w Ząbkowicach Śląskich. W tym czasie dokumentem generała ks. W. Turowskiego z 2 V 1953 został włączony do prowincji polskiej. Jako kapelan obsługiwał tam Sanatorium św. Antoniego. Od 1958 do 1959 był rektorem domu rekolekcyjnego w Otwocku, następnie pełnił podobną funkcję w Ząbkowicach Śląskich, przy ul. Ziębickiej 38 (dom ten należał do pallotynów jeszcze przed wojną i mieścił się tu od 1924 konwikt św. Wojciecha; zaraz po wojnie mieszkały tam siostry boromeuszki i niemiecki pallotyn ks. Albert Blum †1989; w latach 1946-58 dom ten użytkował Szensztacki Instytut Sióstr Maryi, za zgodą pallotyńskiej polskiej Rady Prowincjalnej, a od 1958 ponownie pallotyni). W osiedleniu się sióstr Maryi miał duży udział ks. Urban, gdyż jedna z 2 zakonnic wysłanych przez ks. Josepha Kentenicha była jego rodzoną siostrą. Gdy w VI 1960 dom ten został zabrany przez władze państwowe na szkołę podstawową, ks. Augustyn zamieszkał na ul. Piastowskiej w Ząbkowicach Śląskich.
Odtąd spowiadał i głosił kazania oraz rekolekcje w całej Polsce. Miał też pod opieką 9 domów zakonnych, gdzie spowiadał i głosił konferencje. Pomagał też w duszpasterstwie parafialnym w Ząbkowicach i okolicy. Znaczący jest udział ks. Urbana w działalności Szensztackiego Ruchu Apostolskiego w Polsce. Ks. Joseph Kentenich już w 1947 zaproponował mu funkcję dyrektora Ruchu w Polsce, którą przyjął i pełnił za zgodą przełożonych do 1980 (nominacyjny dekret wystawił prowincjał Stanisław Czapla), propagując i rozwijając go głównie wśród świeckich. Uważany jest za współinspiratora rozwoju dzieła szensztackiego w Polsce, obejmującego: siostry Maryi, panny szensztackie, ojców szensztackich, księży diecezjalnych „Braci Maryi”, Dzieło Rodzin, Związek i Ligę Szensztacką. Od 1980 zadanie ks. Urbana przejęli ojcowie szensztaccy z Józefowa k. Otwocka.
Z tym rokiem ks. Augustyn realizował dalej ideę Zjednoczenia Apostolstwa Powszechnego poprzez Ruch Apostolski. Miał różne grupy apostolskie w całej Polsce, które prowadził w duchu hasła św. Wincentego Pallottiego: „Każdy katolik ma być apostołem”. W tym celu co miesiąc prowadził spotkania, dni skupienia, w ząbkowickiej kaplicy MTA. Jubileusz 50-lecia kapłaństwa przeżył 25 III 1988 w Ząbkowicach, a 11 VI w Ołtarzewie, razem z kolegami kursowymi. Od tego wydarzenia nastąpiło pogorszenie stanu jego zdrowia. Były zasłabnięcia podczas mszy, ale nigdy się nie poddawał, bo czuł się potrzebny. W ostatnich tygodniach życia przeszedł badania szpitalne, które wykazały raka kości, szybko przerzucającego się na różne części organizmu. Jeszcze tydzień przed śmiercią, w niedzielę, wygłosił w pozycji siedzącej w kaplicy MTA ostatnią konferencję testamentalną do ząbkowickiej grupy apostolskiej.
Ostatnie dni już leżał i cierpiał bez narzekań, w całkowitym zaufaniu Bogu i Matce Najświętszej. Pozostał do końca Bożym kapłanem, a nawet gdy tracił przytomność poprzez swoją podświadomość wygłaszał słowa rozgrzeszenia. Modlił się wtedy za Kościół powszechny i Kościół w Polsce, za Ojca Świętego i stowarzyszenie. Zmarł 30 I 1989 tuż przed godz. 20.00, z modlitwą na ustach, włączając się w modlitwę za konających, odmawianą przy jego łożu przez magistra nowicjatu ks. Mieczysława Olecha wraz z nowicjuszami; tam też został pochowany. Pogrzeb odbył się 3 II, a mszy koncelebrowanej przewodniczył bp Jan Tyrawa, sufragan wrocławski. Homilię pogrzebową wygłosił prowincjał Czesław Parzyszek. Pod koniec mszy przemawiał ks. wicedziekan dekanatu ząbkowickiego oraz wiceprowincjał ojców szensztackich. Kościół w Ząbkowicach nie mógł pomieścić wszystkich ludzi przybyłych z różnych stron Polski – kapłanów diecezjalnych i zakonnych, ojców i sióstr szensztackich, przedstawicieli wielu zgromadzeń zakonnych, miejscowej służby zdrowia, przyjaciół i znajomych zmarłego. Przy pięknej pogodzie i śpiewie Litanii do Wszystkich Świętych bp Tyrawa poprowadził procesję na cmentarz. Tam ks. Eugeniusz Weron w imieniu kolegów kursowych akcentował maryjny i pallotyński rys zmarłego, a bp Tyrawa podkreślił zasługi zmarłego dla archidiecezji wrocławskiej i podziękował za to, że swoim życiem i działalnością tworzył pomosty między narodem polskim i niemieckim, że był budowniczym jedności w codziennym życiu.
Z całą pewnością ks. Augustyn był świętym kapłanem, rozmiłowanym w Bogu i rozmodlonym. W swoim biogramie napisał: „Ale w moim życiu nie chodzi mi tylko o zewnętrzne efekty. O wiele bardziej interesuję się sprawą rozwoju życia wewnętrznego, dążeniem do świętości i doskonałości, zbliżeniem się do Boga, nauczeniem się rozmowy z Bogiem. Jeżeli w moim życiu nauczyłem się wielu języków, to przede wszystkim chciałem się nauczyć rozmowy z Bogiem, »języka Bożego« [...]. Ale najbardziej pociągało mnie szukanie woli Bożej w moim życiu, poznanie działania Opatrzności Bożej i pełnienie woli Bożej, by stać się prawdziwym przyjacielem Boga i ludzi. Chciałem stać się sługą, bratem i przyjacielem Jezusa Chrystusa” (Moje wspomnienia 1, Słowo wstępne). W innym miejscu napisał: „Przeżyłem więc 70 wiosen, lat, jesieni i zim. [...]. Co roku mogłem za pomocą liturgii kościelnej przejść i przemedytować całe dzieje Jezusa w życiu historycznym, mistycznym, eucharystycznym. [...] Kiedyś przez cały rok pamiętałem każdego dnia o Bogu Ojcu. I aby o tym nie zapomnieć, czyniłem to pisemnie. [...] Innego roku robiłem znowu codziennie ćwiczenia na cześć Ducha Świętego. Każdego dnia tego roku pamiętałem o Duchu Świętym i znowu sobie to spisywałem” (Moje wspomnienia 180).
Podkreślał często swoje zaufanie Bogu do końca i wypełnianie jego woli. W swej wierze był podobny do dziecka, zapatrzonego w Ojca i ufającego mu bez cienia wątpliwości. Miał swoją ulubioną modlitwę zaufania i wiary, którą odmawiał od dawna: „Ptakom jest dobrze w powietrzu, rybom w wodzie, zwierzętom po polach, łąkach, lasach. A mnie jest dobrze z Tobą, Panie Boże!”. Wiele godzin spędzał w konfesjonale. Jego konferencje i kazania były proste, bez wyszukanych słów czy zwrotów, ale pełne zapału i porywu. Posługiwał się swoimi ulubionymi powiedzeniami i zasadami. Miał jakieś specyficzne podejście do spotkanego człowieka. Raz spotkany, pozostawiał u innych ślad, gdyż wzywał sobą do wielkości, wyzwalał sympatię i otwierał serca. Dostrzegał u innych to, co było najpiękniejsze, najwartościowsze, nieprzemijające. Był człowiekiem budzącym nadzieję i szukającym tylko dobra w innych.
Przez całe życie pracował nad swoim charakterem, choć czasy, w których przyszło mu żyć, nie były spokojne. Pisał o tym sam w życiorysie: „Życie moje nie było łatwe. Przeżyłem dwie straszne wojny. Szukałem prawdy i ubiegałem się o cnotę i pełnienie woli Bożej, ale warunki życia były takie, że można było Boga, bliźnich i siebie oszukiwać. Niełatwo było pozostać sobą i nie wypaczać charakteru. Stale musiałem nad sobą pracować, by pozostać na drodze ideału osobistego” (Moje wspomnienia 180). A w innym miejscu stwierdził, powołując się na św. Augustyna, że „tylko kosztem wielu jęków i trudów można stać się doskonałym”. Jeszcze w innym miejscu napisał: „Kiedy w 1944 roku czytałem książkę Tak, Ojcze! [Richard Gräf, Ja Vater! Alltag in Gott, Regensburg 1938; polskie tłumaczenie: Tak, Ojcze! Na co dzień z Bogiem, Kraków 1938], postanowiłem w swoim życiu także zawsze mówić: »Tak, Ojcze«. Wola Boża ma mi być najważniejszą dewizą wobec Opatrzności Boskiej. Z tej racji zawsze od nowa chcę dążyć do doskonałości, mówiąc jak św. Teresa od Dzieciątka Jezus: »Nie udało się wczoraj, dziś od nowa«. Pamiętając o tym, że Bóg we mnie mieszka, chcę pozwolić, by On we mnie działał. Często mówię słowa św. Franciszka Salezego: »Gdybym się jeszcze raz urodził, chciałbym z prostotą dziecka oddać się Opatrzności Boskiej i jej ufać«. Zawsze chcę też ubiegać się o nowe błogosławieństwo Boże. Jak patriarcha Jakub chcę modlić się: »Nie puszczę Cię, aż mi pobłogosławisz«” (Moje wspomnienia 181-182).
Ksiądz Urban przypominał często prawdę, że Polska ma szczególne zadania, bo jest „bastionem chrześcijaństwa”. Ma ona też wielkie zasługi dla katolicyzmu na Dolnym Śląsku. Zatroskany był o dziedzictwo Pallottiego, szczególnie o historię pallotyńską, pisząc ponad 60 pozycji książkowych, w tym ok. 25 biografii polskich pallotynów, księży i braci (a także apostołów świeckich), które w większości są zachowane w formie maszynopisów. Niektóre z nich zostały wydrukowane. Razem z Krystyną Wiązecką wydał: Ks. Szczepan Gracz SAC, doktor weterynarii, wzór kapłańskiej gorliwości (1888-1942), w: Chrześcijanie, Warszawa 1984, XII 134-154, a w serii Dziedzictwo św. Wincentego Pallottiego nr 4 przedstawił początki pallotynów na ziemiach polskich (Urban, Wiązecka). Ukazuje w nich przywiązanie do Kościoła, wierność jego nauce i pallotyńską duchowość prezentowanych osób. Z polecenia ks. prowincjała Henryka Kietlińskiego napisał w 1981 własny życiorys (182 strony maszynopisu). Zatytułował go Moje wspomnienia. Nie tylko sługa, ale przyjaciel Boga [inne egzemplarze noszą tytuł: Moje wspomnienia. Jako budowniczy pomostów], Ząbkowice Śląskie 1981 (mps AP). Był konsekwentny w realizacji swoich przyrzeczeń. W wielu rozmowach i spotkaniach nawiązywał do myśli św. Wincentego Pallottiego. Szczycił się zawsze, że jest pallotynem i nim pozostał do końca życia. Podkreślał, że jako mistrz nowicjatu wychowywał 183 nowicjuszy.
Kochał Maryję, Królową Apostołów. Tak jak św. Wincenty Pallotti, powierzył się jej bezgranicznie. Z Maryją Trzykroć Przedziwną zawarł przymierze, oddając się Jej na Jasnej Górze. Zawsze modlił się na różańcu, o czym pisał: „Przebywam już ponad 57 lat u pallotynów i przez wszystkie te lata codziennie odmawiałem różaniec. Jest mi on symbolem łączności z Matką Bożą. [...] Ale obok Jezusa widzę zawsze w moim życiu Matkę Boską. Dla Kościoła i tym samym dla mnie jest to ogromnie ważny moment, kiedy Chrystus, jako nasz Zbawiciel i Odkupiciel, w czasie konania na krzyżu – przekazał uczniowi swojemu, którego kochał – swoją Matkę. Wynika stąd, iż w momencie, w którym dzieło zbawcze ludzkości się dokonało, macierzyństwo Maryi przybrało nieograniczone horyzonty, obejmując wszystkich ludzi, więc i mnie. Odtąd Matka Boska działa jako stała Towarzyszka i Pomoc, jako Matka i Oblubienica Pana Jezusa. Jest ona naszą wspólną Matką duchową” (Moje wspomnienia 176).
Był tytanem pracy, człowiekiem oddania i poświęcenia. „Ciągle działać, żyć w ruchu, pracować dla Królestwa Bożego” – te słowa były jego dewizą życia. Chciał służyć innym dniem i nocą. Nie umiał odmawiać. Dla apostolstwa przemierzał setki kilometrów. Działał w różnych dziedzinach pracy formacyjnej, duszpasterskiej i apostolskiej oraz na wielu stanowiskach, jako rektor domu, proboszcz, prefekt, mistrz nowicjatu, ojciec duchowny nowicjuszy, dyrektor Ruchu Apostolskiego, spowiednik wielu zgromadzeń, rekolekcjonista, duszpasterz katechetek, konwertytów, rodzin, dzieci i młodzieży. Ogromnie cenił sobie ideę apostolstwa powszechnego, apostolstwa ludzi świeckich, dlatego często w swych wypowiedziach wracał do obrazu Wieczernika. W dziedzinie apostolstwa chętnie współpracował z innymi. Bolał, że pallotyni za mało realizują ideę założyciela. Cieszył się Ruchem Apostolskim wypracowanym przez Josepha Kentenicha i nim żył, a jego wskazania wcielał w życie w formacji nowicjackiej. Kochał sercem Ruch Apostolski i jemu oddał swe siły, będąc animatorem wielu grup – i to do ostatnich dni. Również potrzeby misyjne Kościoła uwrażliwiały jego serce, dlatego na zebraniu prowincjalnym w 1952 wygłosił referat, po którym uznano za konieczne podjęcie przez prowincję pracy misyjnej, dowartościowanie niedzieli misyjnej i urządzanie akademii misyjnych w seminarium oraz nowicjacie.
Miejsce jego urodzenia – Śląsk, praca w Zjednoczeniu i jego wypracowana duchowość – predysponowały go do budowania pomostów pomiędzy ludźmi i instytucjami. Tak sam o tym pisze: „Musiałem stale uprawiać ascezę i czynię to jeszcze dziś, aby być dalej budowniczym pomostów między pallotynami a Ruchem Apostolskim, między pallotynami polskimi a niemieckimi, między hierarchią a ludźmi świeckimi, którzy też mają być apostołami, między niewiastami i mężczyznami. Droga ta była uciążliwa, ale pełna białych róż. A za najpiękniejszy rok uważam 1944, kiedy najgłębiej spotkałem się z Bogiem i z ludźmi” (Moje wspomnienia 181). Sam doskonale władał językiem polskim i niemieckim. Miał siostrę Józefę (w świecie Annę, 1917-2009, przełożoną prowincjalną w Szensztackim Instytucie Sióstr Maryi 1968-80), i młodszego brata Alojzego (ur. w Chrosczütz 6 VI 1915; †1 VIII 1995 w Swellendam, RPA), również pallotyna (profes 1 V 1938, kapłan 4 VIII 1946), członka regii chilijskiej, a potem Regii św. Józefa w Afryce Południowej. Ks. Augustyn był siostrzeńcem ks. Wojciecha Urbana (1897-1978), proboszcza w Rydułtowach (1937-1968).
„Wierzę, że przebywasz w niebie. Wstawiaj się za nami, abyśmy żyli tymi ideałami, które nam przekazałeś swoim życiem, abyśmy byli wierni, prawdziwi, święci aż do końca” (Cz. Parzyszek).
Fotografia dolna 1: Okres klerycki. Urban Augustyn, Moje wspomnienia – jako budowniczy pomostów. Nie tylko sługa ale i przyjaciel Boga, Ząbkowice Śląskie 1981, mps, 679.2, 43b
Fotografia dolna 2:
Fotografia dolna 3: Ząbkowice Śląskie. Od lewej ks. Stanisław Orlicki, ks. Urban i ks. Ignacy Jabłoński. Zbiory U. Dereszkiewicz
Ostatnio zmodyfikowano: 12 stycznia 2015
Tekst biogramu: Tylus Stanisław, Leksykon polskich pallotynów (1915-2012), Ząbki 2013, 562-567
