Liber mortuorum

Księga zmarłych polskich pallotynów i pallotynek

Dziś, to jest 24 lutego 2019, mija rocznica śmierci:
m. Felicitas Massenkeil (†1919) ☼
ks. Tadeusz Okręglicki (†2000)
s. Weneranda Sitarz (†2006)

Wczoraj, to jest 23.02.2019, miała miejsce rocznica śmierci:
br. Stanisław Wesołowski (†2000)
ks. Stanisław Kuraciński (†2006)

W dniu jutrzejszym, to jest 25.02.2019, przypada rocznica śmierci:
br. Joseph Gabriel (†1957) *
br. Zygmunt Szponar (†2008)

Ksiądz Franciszek Antoni Cegiełka (1908-2003), dr teologii, duszpasterz polonijny we Francji, rektor Polskiej Misji Katolickiej we Francji, więzień obozów Sachsenhausen i Dachau, duszpasterz polonijny w USA, delegat prowincjała w USA 1978-1981, profesor teologii i dziekan Wydziału Teologii w Felician College w Lodi (NY) i w Holy Family College w Filadelfii PROWINCJA ZWIASTOWANIA PAŃSKIEGO

CEGIEŁKA Franciszek Antoni, Cegielka Francis A. (1908 – 2003), ksiądz, doktor teologii, duszpasterz polonijny we Francji, rektor PMK we Francji, więzień obozów Sachsenhausen i Dachau, duszpasterz polonijny w USA, delegat prowincjała w USA 1978-81, profesor teologii i dziekan Wydziału Teologii w Felician College w Lodi (NY) i Holy Family College w Filadelfii

Urodził się 16 III 1908 w Grabowie n. Prosną, w archidiecezji poznańskiej, w rodzinie Marcina i Marii z d. Nieszczęsna. Miał 8 rodzeństwa. Ojciec trudnił się kupiectwem, był właścicielem firmy eksportującej drób na zachód Europy; brał udział w powstaniu wielkopolskim. W Grabowie Franciszek ukończył szkołę elementarną, a gimnazjum w Collegium Marianum w Wadowicach na Kopcu. Do nowicjatu stowarzyszenia wstąpił w 1924, otrzymując 7 X sutannę w Wadowicach. Pierwszą profesję złożył 7 X 1926 na ręce ks. Wojciecha Turowskiego w Sucharach, tam też wieczną 7 X 1930 na ręce ks. Augustyna Zarazy. Studia filozofii podjął w Wadowicach (1925-26) i Sucharach (1926-27), a studia teologiczne odbył na Gregorianum w Rzymie w latach 1927-31, wieńcząc je stopniem doktora teologii. Tam też 4 IV 1931 otrzymał święcenia kapłańskie w bazylice św. Jana na Lateranie, uzyskując dyspensę od braku wieku kanonicznego.

Do Francji wyjechał w VI 1931 na zaproszenie ks. Leona Łagody (†1942), ówczesnego rektora PMK w Paryżu, a wcześniej wikariusza i profesora łaciny gimnazjum w Grabowie. Rozpoczął działalność duszpasterską wśród Polonii, pracując przez kilka miesięcy w misji polskiej w Paryżu, a od listopada w 4 diecezjach i departamentach na północy kraju, mieszkając na stałe w Mondville na przedmieściach Caen (departament Calvados) w Normandii. Oprócz opieki duszpasterskiej nad robotnikami w miastach, dojeżdżał też do rozproszonych rodaków pracujących w rolnictwie. Owocem tej pracy była książka Szlakiem tułaczy. Garść przeżyć z pracy duszpasterskiej we Francji (Warszawa 1934), kopalnia wiedzy o życiu francuskiej Polonii. Został również kapelanem polskich marynarzy w Cherbourgu i Le Havre. Poza duszpasterstwem zajmował się także pracą społeczną – zakładał i rozwijał organizacje polskie (1931 w Le Havre – Katolicki Związek Kobiet Polskich; 1932 w Mondville – Katolicki Związek Polek i w Potigny – Towarzystwo Robotników Polskich im. Piusa XI), tworzył biblioteki polskie, sprowadzając religijne książki z pallotyńskiego wydawnictwa w Warszawie. W 1932 został odwołany przez zarząd polskiej regii do kraju; od tego roku rokrocznie aż do powrotu wraz z innymi księżmi pallotyńskimi wyjeżdżał do Francji na okres wakacyjny i rekolekcyjny. Ks. F. Cegiełka po powrocie do Polski pracował w gimnazjum w Chełmnie (1933-34) i w seminarium w Wadowicach (1934-36), ucząc historii filozofii i teologii moralnej. W XII 1936 wyjechał ponownie do Paryża. Uczestniczył w VII Kapitule Generalnej (7-20 V 1937) jako asystent (socjusz) ks. prowincjała Jana Maćkowskiego.

Od XII 1936 przebywał na stałe we Francji, zapoznając się z zadaniami i działalnością PMK i zastępując jej rektora, ks. Witolda Paulusa (kierował misją w latach 1934-37, †1973). Nominację na rektora PMK we Francji otrzymał 18 VI 1937 od Augusta kard. Hlonda, prymasa Polski i opiekuna emigracji polskiej. Oficjalne przejęcie urzędu nastąpiło 21 VI 1937. Do misji należało w 1936 ok. 70 księży polskich rozproszonych po całej Francji, zależnych od rektoratu w Paryżu. Pracowali oni wśród półmilionowej rzeszy polskich emigrantów. Praca Cegiełki zyskała uznanie księży, jak i ludzi świeckich, ale ściągnęła nienawiść środowisk komunistycznych, które on bardzo zwalczał. Jego zasługą było ożywienie duszpasterstwa przez organizowanie misji ludowych, uroczystości patriotyczno-religijnych w różnych rejonach Francji oraz akcji charytatywnej. Ks. Cegiełka jako rektor misji bardzo często odwiedzał placówki duszpasterskie, brał udział w licznych zjazdach Polonii i zebraniach organizacji katolickich. Dla pogłębienia więzi z krajem powołał do życia jesienią 1937 komitet Tygodnia Miłosierdzia Chrześcijańskiego, aby nieść pomoc potrzebującym rodakom w kraju. Ten tydzień obchodzono odtąd zawsze w pierwszym tygodniu Adwentu, zbierając ofiary na wyznaczony wcześniej cel. Chcąc zjednoczyć całą emigrację polską w duchu religijnym i narodowym, Cegiełka rozpoczął w VIII 1938 narodowe pielgrzymki Polaków z Francji do Lourdes. Usprawnieniu duszpasterstwa miały służyć coroczne zjazdy duchowieństwa polskiego w jezuickim ośrodku rekolekcyjnym w Clamart pod Paryżem. W tym okresie wraz z ks. Cz. Wędziochem założył pallotyński dom w Amiens (przejęty urzędowo 1 I 1938). Wówczas Cegiełka mianował Wędziocha duszpasterzem polskim w Amiens. Był to 2-skrzydłowy, piętrowy budynek przy ul. Martin-Bleu-Dieu 36. Na parterze była klasa szkolna, biuro parafialne, salon i salka ze sceną teatralną. Kaplica mieściła się na piętrze. Dom ten przetrwał do V 1940, kiedy został zniszczony i spalony od wybuchu bomb w czasie inwazji niemieckiej.

Ksiądz Cegiełka z racji pełnionej funkcji rektora PMK był obecny przy zaprzysiężeniu prezydenta Władysława Raczkiewicza 30 IX 1939. Przybył wówczas do polskiej ambasady na zaproszenie ambasadora Juliusza Łukasiewicza, z ewangeliarzem i krzyżem, na które nowo mianowany prezydent Rzeczpospolitej złożył przysięgę w obecności generała W. Sikorskiego i członków nowego rządu. W dniu następnym, w niedzielę 1 X, prezydent i polski rząd, w obecności ambasadorów państw zaprzyjaźnionych, wzięli udział we mszy dziękczynnej przy rue Saint Honoré. Jeszcze przed mszą rząd polski złożył w ambasadzie przysięgę wierności na ręce prezydenta. Kościół MB Wniebowziętej, wraz z przyległym placem, był wypełniony wówczas po brzegi przez rodaków z Francji i Polski. Mszę odprawiali ks. Wędzioch i ks. P. Oramowski, a kazanie o treści patriotycznej wygłosił ks. Cegiełka, liczne jego fragmenty przytoczył później katolicki dziennik „La Croix”. Ks. Franciszek był też inicjatorem powstania Liceum Polskiego im. Cypriana Norwida w Paryżu dla przybyłej z kraju młodzieży. Wśród grona nauczycielskiego był polski pallotyn, ks. Józef Zawidzki (uczył religii, etyki, dogmatyki i propedeutyki filozofii). Szkoła ta istniała od X 1939 do czasu ewakuacji rządu polskiego w V 1940. Mieściła się w gmachu francuskiego Lycée de Fénelon przy ul. Segur w Paryżu dzięki uprzejmości Akademii Francuskiej i za zgodą Ministerstwa Wychowania Narodowego. Chłopcy mieszkali w internacie St. Louis, a dziewczęta u sióstr nazaretanek i w innych ośrodkach, kierowanych przez polskie instytucje rządowe. Gdy wojska niemieckie podchodziły pod Paryż, szkołę przeniesiono na południe Francji, do Villard-de-Lans (Isère). Tam przetrwała okres okupacji. Ks. Cegiełka rozwinął też szeroką akcję charytatywną na rzecz uchodźców z Polski.

Jeszcze przed zajęciem Paryża przez wojska niemieckie ks. Cegiełka organizował nabożeństwa w intencji Ojczyzny w polskim kościele, wygłaszając patriotyczne kazania transmitowane na falach francuskiego radia, co nie uszło uwadze późniejszego okupanta. Mimo tego nie opuścił Paryża w chwili zajęcia go przez Niemców. Ponieważ ciągle tu napływali Polacy, pozbawieni środków do życia, wraz z gronem działaczy polonijnych podjął decyzję o powołaniu do życia instytucji charytatywnej, wykorzystując organizację Komitetu Pomocy dla Polaków Caritas, prawnie istniejącej przy PMK. Komitet powstał 10 VII 1940. Caritas pomógł licznym polskim żołnierzom uciekającym z obozów, z terenów okupowanej Francji, przedostać się na południe. Setki żołnierzy i cywilów znajdowało kilkudniowe utrzymanie w schroniskach komitetu w Paryżu i otrzymywało zapomogę pieniężną na przejście w strefę rządów Vichy. Komitet prowadził kuchnię i organizował dożywianie oraz zaopatrywał w odzież biednych, chorych, wysiedlonych i uwięzionych rodaków. Po zajęciu Paryża przez Niemców ks. Cegiełka nawiązał kontakt z rządem polskim w Londynie i z amerykańskim Czerwonym Krzyżem, a po porozumieniu się z poselstwem tureckim pomógł w wyjeździe do Turcji polskim inżynierom.

Spowodowało to rewizje gestapo i podczas kolejnej z nich 26 X 1940 ks. Cegiełka został aresztowany i osadzony w paryskim więzieniu Santé. Wraz z nim aresztowano członka Caritasu i dyrektora banku PKO w Paryżu Szymona Jaxę-Konarskiego (†1981). Zabrano wtedy liczne akta wraz z korespondencją misji. Po miesiącu pobytu ks. Cegiełka został przewieziony 29 XI 1940 do więzienia w Trewirze, potem do Kolonii, Hannoveru i wreszcie 10 XII 1940 do berlińskiego Polizei Praesidium Gefaengnis przy Alexanderplatz. Po 5-tygodniowych krwawych i bestialskich przesłuchaniach w centrali gestapo przy Berkauer Strasse został w Wielki Poniedziałek 7 IV 1941 okrutnie pobity i prawie martwy wrzucony do ciemnej celi, gdzie bez picia i jedzenia przebył cały tydzień. Tam w Niedzielę Wielkanocną 15 IV nastąpiło spotkanie z przebywającym w więzieniu bpem Michałem Kozalem. Biskup przybył sprowadzony przez urzędnika, by zaopatrzyć Cegiełkę na śmierć, zapamiętał go, jak leżał przywiązany do słupa, zarośnięty i strasznie skatowany. Nie chciał wtedy rozmawiać z biskupem, stwierdzając, że takiego nie zna. Rzeczywiście, informacja o konsekracji M. Kozala (13 VIII 1939) nie dotarła do misji z powodu wojny i Cegiełka podejrzewał w tym podstęp ze strony hitlerowców. Przetrzymał jednak tortury, nie zdradził niczego, co dotyczyło jego kontaktów z gen. Sikorskim i polskim rządem w Londynie. W szpitalu w Berlinie odwiedził go ks. Heinrich Schulte (†1980), prowincjał pallotynów z Limburga, o czym sam pisał 30 VII 1941 w liście do ks. W. Turowskiego. 29 VII 1941 Cegiełka został przewieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen (Oranienburg) k. Berlina, skąd zabrano go do więzienia w Norymberdze, a 13 II 1942 do obozu koncentracyjnego w Dachau, gdzie nosił numer 29232.

Tutaj spotkał się ponownie z uwięzionym bpem Kozalem. W obozie Cegiełka został zbity, sponiewierany, tak że po jakimś czasie ciało zaczęło gnić i odpadać od kości. Wytworzyła się flegmona, którą mu operowano 2-krotnie (III-X 1942). Pierwszy raz operował go elektryk, ponownie stolarz. Sam uważał, że w takich warunkach, w jakich go wtedy operowano, nie powinien przeżyć. Życie swoje zawdzięczał uzdrowieniu przez wstawiennictwo s. Faustyny Kowalskiej, apostołki miłosierdzia Bożego. Po dojściu do zdrowia pracował na plantacjach, przy sortowaniu resztek krawieckich, w pończoszarni, a w końcu pobytu w Dachau był tłumaczem dla nowo przybyłych do obozu. Jako kapłan wygłaszał do księży kazania i konferencje ascetyczne. Był uznawany w obozie za duchowego przywódcę uwięzionych kapłanów. W przemówieniach swych wzbudzał nadzieję i entuzjazm wśród kapłanów, dlatego słuchano go chętnie, zachęcając nawet do zabierania głosu okrzykami: „Wodzu przemów! Wodzu prowadź!”. Napisał tam również książkę Mistyka Ojczyzny. Rozważania więźnia politycznego, którą wydano w Paryżu w 1946 (Ad astra 1999). W Dachau dotrwał aż do wyzwolenia obozu przez 7. amerykańską armię 29 IV 1945. Był jednym z witających wyzwolicieli. 3 V przemawiał z Dachau przez radio. Świadectwo o nim dał współwięzień i późniejszy sufragan włocławski, Franciszek Korszyński, w książce Jasne promienie w Dachau (Poznań 1957, Poznań-Warszawa 19852, 24-25, 72). Po wyzwoleniu obozu Cegiełka zorganizował biuro prasowe i pertraktował z Francuzami w sprawie księży i cywilów, którzy nie chcieli z różnych powodów wracać do Polski. Agitatorzy polskich rządów komunistycznych w Dachau odgrażali się mu, strasząc go wizją powieszenia na najbliższym słupie granicznym. Mimo pogróżek, nawet wypadku samochodowego, Cegiełka powrócił do Paryża 25 V 1945. Razem z nim przybyło z Dachau 111 księży i kleryków.

Ksiądz Cegiełka objął na nowo stanowisko rektora PMK we Francji 15 VI 1945, po powrocie z Dachau. Jednym z pierwszych jego zadań było zrealizowanie pomysłu prymasa Polski, aby utworzyć Seminarium Polskie w Paryżu. Wydatną pomoc w tym okazał PCK, a także ks. prałat Charles Lagier, prezes dzieła Oeuvre d’Orient, który pozwolił otworzyć w swej instytucji przy rue de Regard 6 (gmach dawnego seminarium irlandzkiego), tymczasowe seminarium duchowne dla ok. 20 polskich alumnów, udzielając długoletniej korzystnej dzierżawy. Rektorem seminarium został ks. prałat F. Korszyński. Ks. Cegiełka rozmieścił przybyłych księży z Dachau po placówkach, gdzie duszpasterze ponieśli śmierć męczeńską (w niemieckich obozach koncentracyjnych i we Francji) oraz posłał kapłanów do ponad 30 polskich obozów, w których byli rodacy czekający na repatriację do Francji. W ten sposób duszpasterstwo polskie we Francji zostało poważnie wzmocnione. 24 I 1946 podczas wizyty w Rzymie u prosekretarza stanu ds. nadzwyczajnych Stolicy Apostolskiej Domenico Tardiniego (†1961) ks. Cegiełka uzyskał dla przybyłych księży z Dachau uprawnienia i przedstawił problemy duszpasterstwa polskiego we Francji.

Otworzył Seminarium Polskie przy rue des Irlandais 5, wydzierżawiając tam obszerny gmach dawnego irlandzkiego seminarium. Kontrakt został podpisany 1 XII 1945 z przedstawicielem episkopatu irlandzkiego. Rektorem seminarium został ks. Antoni Banaszak. Misja zaopiekowała się licznymi studentami polskimi, którzy z Niemiec przybyli na uniwersytety francuskie. Udzielała im pomocy poprzez zapomogi studenckie oraz możliwość korzystania ze stołówki przy seminarium w Paryżu. Zajmował się tym referat młodzieżowy, utworzony przez Cegiełkę w Caritasie w poł. 1945. Udzielał on pomocy materialnej studentom polskim we Francji, bez względu na ich przekonania polityczno-religijne (300 osobom na 500 wszystkich studentów polskich). Wielką szkodą było usunięcie tej formy działalności przez ks. Banaszaka w XII 1946 mimo protestów ks. Cegiełki. Wszystkie agendy Caritasu w latach 1945-46 przekazały pomoc 40 000 Polaków, przede wszystkim deportowanym. Caritas misji, rozdzielając pomoc materialną, był powiernikiem m.in. takich instytucji, jak: The Polish War Relief, The National Catholic Welfare Conference, polskie Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Polska Wojskowa Misja Likwidacyjna. Ks. Cegiełka zorganizował biuro prasowe misji oraz ośrodek polskich wydawnictw katolickich. Organem prasowym misji był tygodnik „Polska Wierna” (7-10 000 nakładu), gdzie ks. Cegiełka ogłaszał apele do emigracji we Francji o pomoc dla ofiar powodzi w kraju w 1947 oraz na KUL, dla którego kupowano z zebranych ofiar cenne książki i czasopisma. Utworzył również Sekretariat Zjednoczenia Towarzystw Katolickich.

W tym czasie Cegiełka kontaktował się m.in. z nuncjuszem papieskim Giuseppem Roncallim, późniejszym papieżem Janem XXIII. Pomimo jego sugestii nie zaakceptował nowej rzeczywistości politycznej w Polsce oraz nie przyjmował zaproszeń na spotkania kierowane przez tzw. rząd warszawski, okazując lojalność polskiemu rządowi w Anglii. Jako rektor PMK nigdy nie uznał ambasadora Polski Ludowej i odmówił protokolarnego przyjęcia ambasadora w polskim kościele (Stanisława Skrzeszewskiego i jego następcę Jerzego Putramenta), zabronił także księżom święcenia sztandarów organizacji prokomunistycznych, nie odmawiając jednocześnie posług religijnych ich członkom. To stanowisko Cegiełki spowodowało naciski na prowincjała pallotynów w Polsce ks. Jana Maćkowskiego oraz interwencje dyplomatyczne u nuncjusza Roncallego, u abpa Paryża Emmanuela Célestina kard. Suharda (†1949), a nawet w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Francji o odwołanie rektora PMK. Pojawiło się też ponad 20 artykułów atakujących Cegiełkę w prokomunistycznej „Gazecie Polskiej” (1945-47), ukazującej się w Paryżu. W powszechnej opinii Cegiełka swoją postawą uchronił rzesze polskiej emigracji we Francji przed dezorientacją i utratą wiary, skutecznie przeciwstawiając się zawładnięciu życiem emigracji przez organizacje prokomunistyczne. Wyczerpany przeżyciami więziennymi i obozowymi oraz presją władz komunistycznych PRL, ks. Franciszek kilkakrotnie zwracał się do kard. Hlonda o zwolnienie go z zajmowanego urzędu.

W końcu 18 IX 1947 Hlond przyjął jego dymisję, pisząc do niego: „Ulegając coraz częstszym i usilniejszym prośbom Przewielebnego Księdza Rektora, po długim namyśle i ociąganiu się, zwalniam go ze stanowiska rektora Misji Polskiej we Francji. [...] Żegnam ze szczerym uznaniem i stwierdzając wielkie kapłańskie zalety i czyny, którymi się ksiądz rektor dla wiary i religijności Polaków we Francji wybitnie zasłużył. Żegnam z podziwem dla jego bohaterskiej postawy ludzkiej, obywatelskiej, katolickiej i zakonnej w obozach śmierci, żegnam kochanego ks. rektora z wyrazami czci dla jego bezinteresowności i poświęcenia, dla kapłańskiej gorliwości i odwagi, dla żarliwego ukochania sprawy ojczystej, dla jego chrześcijańskiego optymizmu, który niczym się nie zrażał i mimo wszystko zawsze wierzył w triumf sprawiedliwości i w zwycięstwo dobra, żegnam księdza rektora z wynurzenia głębokiej i trwałej wdzięczności za oddaną służbę na kierowniczym paryskim posterunku duszpasterskim, na którym ksiądz rektor pozostawia po sobie piękną pamięć pasterza dusz, stróża wiary, jałmużnika, opiekuna opuszczonych, budziciela nadziei i otuchy”. 5 X ks. Cegiełka pożegnał się oficjalnie z tym stanowiskiem.

Jeszcze w październiku udał się do Rzymu i był osobistym sekretarzem ks. generała Wojciecha Turowskiego oraz głosił rekolekcje dla księży i sióstr zakonnych, a następnie w IV 1948 przez Paryż wyjechał do USA, gdzie pracował do 1967, dalej jako rekolekcjonista księży i polskich zgromadzeń zakonnych, szczególnie felicjanek, nazaretanek i zmartwychwstanek. Głosił rekolekcje również w Kanadzie, Anglii i Afryce Południowej. Pisał także książki i artykuły w języku polskim i angielskim z dziedziny teologii (zwłaszcza ascetyki) i historii (Life on Rocks. Among the Natives of the Union of South Africa, North Tonawanda 1957 – o działalności Kościoła katolickiego w Afryce Południowej, studium rasizmu, trafne uwagi o ówczesnych problemach tego rejonu). Duży rozgłos przyniosła mu książka tłumaczona z języka francuskiego Apel miłości, czyli orędzie Boskiego Serca Jezusowego do świata i jego posłanka siostra Józefa Menéndez koadiutorka Zgromadzenia Sacré Coeur (1890-1923) (Buffalo 1949). Już w 1954 napisał książkę o s. Faustynie Kowalskiej (Siostra Faustyna. Szafarka miłosierdzia Bożego, North Tonawanda 1954, Londyn 1980, Michalineum 2000). Jego dziełem jest podręcznik duchowości sióstr nazaretanek Duchowość Nazaretu (Rzym 1963). W latach 1967-71 pracował jako wykładowca teologii i dziekan Wydziału Teologii w Felician College w Lodi, w stanie Nowy Jork, a następnie w latach 1971-76 na takim samym stanowisku w Holy Family College w Filadelfii, w stanie Pensylwania oraz w Caldwell College w stanie New Jersey (1971), a także na uniwersytecie Notre Dame w stanie Indiana (1973). W 1970 odbył podróż po Dalekim Wschodzie (m.in. Pakistan, Indie, Japonia, Tajlandia), aby głębiej poznać religie azjatyckie. Miał swój wkład w liście pasterskim amerykańskiego episkopatu, traktującym o wartościach moralnych, ogłoszonym w XI 1976. W 1972, 1974 i 1975 został zaliczony do wyróżniających się pedagogów z tytułem Oustanding Educator of America. W latach 70. i 80. przyjeżdżał kilka razy do Polski i głosił referaty na konferencjach teologicznych.

W 1976 jako wykładowca przeszedł na emeryturę. Zamieszkał w North Tonawandzie, gdzie był dalej duszpasterzem i rekolekcjonistą; 23 III 1978 został mianowany rektorem domu i kustoszem sanktuarium Dzieciątka Jezus (Infant Jesus Shrine), wokół którego zorganizował życie religijne, m.in. ruch pielgrzymkowy z całego stanu Nowy Jork, kaplicę o wystroju nawiązującym do objawień s. Faustyny Kowalskiej (ołtarze, witraż Jezusa Miłosiernego). Zostało ono poświęcone 20 I 1979 przez miejscowego bpa Edwarda Heada. 22 VIII 1983 Cegiełka został mianowany kustoszem sanktuarium. Niestety idea stworzenia sanktuarium Dzieciątka Jezus nie została zrealizowana, gdyż zabrakło kontynuatorów i zaplecza gospodarczego.

Wraz ze współbraćmi z domu prowadził raz w miesiącu dni skupienia (Cenacles) dla grup pań współpracowniczek w Buffalo (2) i North Tonawandzie (1) oraz w okresie wielkanocnym i jesiennym dla członków świeckich Ruchu Maryjnego; w celu materialnego wsparcia pallotynów panie urządzały w North Tonawandzie grę w karty i obiady dla swych członkiń i gości. Cegiełka pełnił też funkcję delegata delegatury Dzieciątka Jezus (7 IV 1978 – VIII 1981). Jubileusz 50-lecia kapłaństwa obchodził 3 V 1981 w Ołtarzewie; wśród gości obecnych na tej uroczystości był ks. Ludwig Münz, generał stowarzyszenia. Kilka ostatnich lat Cegiełka spędził przykuty do łóżka w związku z pogłębiającą się chorobą Alzheimera. Zmarł 10 II 2003 o godz. 23.50 w domu opieki (Mercy Hospital) w Buffalo w wieku 95 lat. Mszy pogrzebowej, celebrowanej 14 II w sanktuarium Dzieciątka Jezus w North Tonawandzie, przewodniczył Edward M. Grosz, bp pomocniczy diecezji Buffalo. Celebrowało ją 12 kapłanów, diecezjalnych i pallotynów. Ks. delegat Jan Posiewała odczytał życiorys zmarłego (napisał go przed śmiercią) i wygłosił homilię, w której wspomniał, że sanktuarium z figurą Dzieciątka Jezus, przed którą zmarły spędzał codziennie długie godziny na modlitwie, jest jego dziełem. We mszy uczestniczyli Brothers of Mercy, felicjanki i franciszkanki. Była też obecna bratanica ks. Cegiełki z Toronto ze swoim synem. Bp Grosz, przemawiając pod koniec mszy, przypomniał cierpienia Cegiełki w więzieniach i obozach II wojny światowej. Przytoczył też jego słowa, które miał wypowiedzieć do strażnika: „możesz mi odebrać wolność, ale nikt nie może odebrać mi niezależności”. Ks. Franciszek został pochowany w kwaterze księży w Kenmore (Elmwood Ave. – Mount Olivet Cemetery).

Ksiądz Franciszek znał osobiście ks. Josepha Kentenicha, założyciela Ruchu Apostolskiego i miał dla niego wielkie uznanie za jego postawę w Dachau (oddawał więźniom część swej racji żywnościowej). Mogło to mieć wpływ na decyzję przejścia Cegiełki w 1970 do Instytutu Ojców Szensztackich, z którego powrócił do pallotynów za zgodą Kongregacji ds. Zakonnych i Instytutów Świeckich (18 IV 1974), uzyskując uprzednio zwolnienie z konsekracji i dekret ekskardynacji z diecezji Münster. W 1975 ponownie złożył profesję wieczną. Za nieugiętą działalność podczas II wojny światowej został odznaczony przez rząd francuski 18 V 1945 Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej – Chevalier de la Légion d’Honneur za zasługi dla ruchu oporu we Francji i w V 1946 Krzyżem Wojennym z Palmami – La Croix de Guèrre avec Palme, przez polski rząd na emigracji (10 IV 1945 orderem Polonia Restituta i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami – X 1945) oraz Zakon Maltański (1961 La Croix Au Mérite de Première Classe). Związek Uczestników Polskiego Ruchu Oporu we Francji nadał mu godność członka honorowego i założyciela. Był również mianowany wiceprezesem organizacji byłych więźniów obozów niemieckich z Francji.

Jest autorem opracowania Pallotyni w Polsce (Warszawa 1935), w którym przedstawił początki pallotynów na ziemiach polskich aż do powstania polskiej prowincji. To opracowanie ma swą wartość ze względu na to, że archiwalia, na których oparł się autor, spłonęły w archiwum prowincjalnym podczas kampanii wrześniowej 1939. Cegiełka w swej pracy wykorzystał również źródła znajdujące się w archiwum generalnym w Rzymie, a które ówczesny sekretarz generalny, ks. Franciszek Kilian, przesyłał mu, robiąc z nich odpisy. Pozostawił też po sobie wiele listów, które ukazują jego apostolskie prace i życie Kościoła. Znajdują się one w Archiwum Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie wraz z różnymi jego dokumentami, książkami, skryptami akademickimi i konferencjami ascetycznymi, starannie pisanymi na maszynie w języku angielskim, czekając na opracowanie (kilkanaście kartonów; Dzwonkowski Roman, Archiwum ks. prof. Franciszka Cegiełki SAC – w Polsce, WPPSAK 1991, nr 9, 420-424). Jego dorobek naukowy zamyka się w liczbie 98 pozycji w języku polskim i angielskim, w tym jest kilkanaście książek, oprócz wymienionych wyżej, m.in. The Pierced Heart. The life of Mother Mary Angela Truszkowska, Milwaukee 1955; Three Hearts – Meditations, t. 1-2, Milwaukee 1963-64; Handbook of Eclesiology and Chrystology, New York 1971.

Ksiądz Cegiełka „[...] był świadkiem Jezusa Chrystusa w świecie w czasach bardzo trudnych, w sytuacjach ekstremalnych i pozostanie w naszej pamięci jako przewodnik po niespokojnych i zagmatwanych ścieżkach życia [...] historia jego życia uczy nas 2 rzeczy: pełnego i nieograniczonego zaufania Bogu i Jego Świętej Opatrzności oraz całkowitego zaangażowania i poświęcenia w pełnionych obowiązkach” (T. Skibiński). Mimo wielkiego wyrobienia duchowego i wysokiej kultury osobistej był apodyktyczny w swoich wypowiedziach i ocenach. Wiązało się to z jego cholerycznym temperamentem, który nie znosił sprzeciwu. Udzielał pomocy, choćby drobnej, wszystkim osobom i organizacjom dobroczynnym zwracającym się do niego o wsparcie finansowe. Miał wielu przyjaciół i znajomych, wśród których cieszył się wielkim uznaniem, szacunkiem, oddaniem i przyjaźnią. Codziennie rano szedł do kaplicy stojącej obok domu, gdzie długo modlił się i odprawiał mszę stałej grupie wiernych.

Ksiądz Franciszek Antoni Cegiełka (1908-2003), dr teologii, duszpasterz polonijny we Francji, rektor Polskiej Misji Katolickiej we Francji, więzień obozów Sachsenhausen i Dachau, duszpasterz polonijny w USA, delegat prowincjała w USA 1978-1981, profesor teologii i dziekan Wydziału Teologii w Felician College w Lodi (NY) i w Holy Family College w Filadelfii

Fotografia górna: Archiwum Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie
Fotografia dolna: Obraz olejny z Galerii rektorów Polskiej Misji Katolickiej, Polska parafia św. Genowefy w Paryżu XVI. Autor zdjęcia Piotr Fedorowicz
Ostatnio zmodyfikowano: 12 stycznia 2015 (uzupełniono 20 lutego 2016)
Tekst biogramu: Tylus Stanisław, Leksykon polskich pallotynów (1915-2012), Ząbki 2013, 91-99


Indeks zmarłych według daty śmierci

Alfabetyczny indeks zmarłych

Indeks zmarłych z podziałem na lata śmierci

Miejsca spoczynku polskich pallotynów wraz ze zdjęciami


Ci, co odeszli ze Stowarzyszenia

Więzi Kardynała Franciszka Macharskiego z pallotynami


Rocznice pallotyńskich wydarzeń

Ks. Stanisław Jurkowski SAC, duszpasterz polonijny we Francji

Bereza Kartuska
Suchary

Indeksy i biogramy sporządził ks. Stanisław Tylus SAC
Kontakt: stansac@wp.pl
Stan z 23 stycznia 2019

Wszelkie prawa zastrzeżone! Kopiowanie, powielanie i wykorzystywanie tekstów i fotografii bez zgody autora strony jest zabronione.

Ostatnie zmiany
Nowe biogramy
-(od I 2019):ks. Biernacki Andrzej (†23 XII 2018), s. Rataj Majola (†6 XI 2018), ks. Świerkosz Józef (†20 XII 2018), s. Waszczeniuk Jadwiga (†17 XI 2018)

-(od I 2018): br. Bandoszek Jan (†28 VII 2018), s. Joniec Speransa (†11 II 2018), ks. Kusznir Bogdan (†26 VIII 2018), ks. Maj Jerzy (†24 VI 2018), s. Matula Teresa (†1 VI 2018), ks. Płonka Tadeusz (†24 VIII 2018), bp Walter Konrad (†20 IX 2018).

Liber mortuorum w 2018 r. Przeszłość i przyszłość

1. Krótka historia strony Liber mortuorum
a) Pierwsze biogramy zmarłych pallotynów ukazały się na stronie internetowej WSD Ołtarzew w styczniu 2007 r. Autorem ich był ks. Janusz Dyl SAC, który tworzył je pod niezrealizowaną Księgę zmarłych pallotynów. W maju 2009 r., wraz z przebudową strony internetowej, zostały one zastąpione życiorysami, które również pochodziły z książki ks. Dyla pt. Pallotyni w Polsce w latach 1907-1947, Lublin 2001, s. 397-475. Te krótkie biogramy zostały doprowadzone do lat 1998-99 (nie były też kompletne i nie uwzględniały członków Regii Miłosierdzia Bożego). Od tego czasu ks. Stanisław Tylus SAC sporządził Indeks zmarłych według daty śmierci i dołączył wszystkie brakujące życiorysy zarówno z obu polskich prowincji, jak i Regii Miłosierdzia Bożego. Na stronie seminarium ołtarzewskiego biogramy te istniały do 2013 r.
b) Nowe, obecnie istniejące biogramy zmarłych pallotynów, zostały sporządzone przez ks. Stanisława Tylusa SAC. W 2011 r. zostały one umieszczone na stronie http://www.pallotyni.pl pod nazwą LIBER MORTUORUM. Początkowo były to tylko biogramy polskich pallotynów i przełożonych generalnych Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego oraz życiorysy pallotynek. Poszerzona i poprawiona ich wersja (ale bez pallotynek i przełożonych generalnych pallotynów) została opublikowana drukiem (Tylus Stanisław, Leksykon polskich pallotynów 1915-2012, Ząbki 2013, ss. 694).
c) W latach 2013-15 strona Liber mortuorum (http://pallotyni.eu/Liber.mortuorum/zmarli_index.php) została poszerzona o życiorysy pallotynów i pallotynek pochodzenia polskiego oraz ekspallotynów, którzy zmarli jako księża diecezjalni lub w innym instytucie życia zakonnego. Od XI 2014 r. dołączone zostały też biogramy pallotynek pracujących w Polsce lub pochodzących z terenów polskich, jak również ich przełożone generalne. W 2015 r. rozszerzono zakres przedmiotowy strony o nowe kategorie: Słudzy Boży spoza Polski i niemieccy pallotyni działający przed 1945 r. na obecnych ziemiach polskich. Niezależnie od tego uaktualniane były kategorie polskich pallotynów i pallotynek, którzy odeszli do wieczności w okresie lat 2013-15. W celu szybszego znalezienia poszukiwanego biogramu przemodelowano Indeks zmarłych według daty śmierci oraz sporządzono nowy Alfabetyczny indeks zmarłych oraz Indeks zmarłych z podziałem na lata śmierci.
d) W listopadzie 2017 roku, strona została umieszczona w domenie https://LiberMortuorum.pl/ skąd jej zawartość jest dostęna w serwisach takich jak: http://www.pallotyni.pl, http://sac.org.pl

2. Stan aktualny biogramów
a) W 2014 roku strona Liber mortuorum aktualizowana była kilkanaście razy. Pojawiło się na niej 86 nowych biogramów, głównie pallotynek (65). W grupie polskich pallotynów znalazły się nowe biogramy: ks. Stanisława Wojtyły (†17 IV 2015), ks. Wendelina Macieja Rysia (†7 VIII 2015), ks. Feliksa Folejewskiego (†22 IX 2015), ks. Łukasza Śleziaka (†4 XI 2015), ks. Czesława Herlendera (†11 XII 2015), ks. Krzysztofa Syrka (†22 XII 2015) i ks. Łukasza Ciupy (†29 XII 2015). Pallotynów polskiego pochodzenia reprezentują: br. Gerhard Nowak (†31 III 1976) i br. Eduard Ossowski (†14 I 1944). Z pallotynek odeszły do wieczności: s. Judyta Bilicka (†2 I 2015), s. Kazimiera Jurek (†22 I 2015), s. Gaudencja Raczoń (†14 II 2015) i s. Gerarda Kitlas (†5 X 2015).
b) W 2015 r., praktycznie w 50% istniejących biogramów, zostały wprowadzone liczne uzupełnienia i poszerzenia, a także poprawiono zauważone błędy. Zmiany w poszczególnych biogramach sygnalizowane są informacjami naniesionymi zarówno pod konkretnym biogramem jak i na pasku: Ostatnie zmiany (w dwóch kategoriach: Nowe biogramy – Od VII 2015 r. i Od I 2016 r. oraz Zmienione lub uzupełnione biogramy – Od VII 2015 r. i Od I 2016 r.). Pod określeniem Zmienione lub uzupełnione biogramy autor ma na myśli raczej istotną lub większą partię zmian, niż tylko pewne drobne informacje, które pojawiają się niezależnie od ich zaznaczenia.
c) W 2016 roku dodano 30 nowych biogramów, zaś w 2017r. dodano 13 biogramów.

Stan aktualny biogramów na koniec grudnia 2014, 2015, 2016 oraz 2017r.
Kategorie pallotyńskich biogramów XII 2014 XII 2015 2016 2017
Polscy pallotyni 368 375 +10 +10
Pallotyni polskiego pochodzenia (*) 14 16 +2 --
Przełożeni generalni i biskupi 19 19 +1 +3
Słudzy Boży spoza Polski -- 5 +1 --
Niemieccy pallotyni działający przed 1945 r. na obecnych ziemiach polskich (✺) -- 7 +4 --
Ekspallotyni (**) 23 23 +2 --
Pallotynki (przełożone generalne i siostry pracujące w Polsce lub pochodzące z terenów polskich zostały oznaczone znakiem ☼) 47 112 -- --
Przyjaciele SAC i ci, co odeszli od Stowarzyszenia -- -- +7 --
Razem 471 557 587 600

c) W 2015 roku autor strony przeprowadził kwerendę materiałów w Archiwum Regii Miłosierdzia Bożego w Paryżu i w archiwum domu pallotyńskiego w Osny (8 I – 8 II 2015). W kraju wykorzystał częściowo materiały zawarte w archiwum domu pallotyńskiego w Gdańsku (dom przy ul. Elżbietańskiej, VIII 2015). Niezależnie od tego, przez cały rok, trwała kwerenda materiałów w Archiwum Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie. Szerokiemu badaniu poddawane były materiały, które autor strony pozyskał wcześniej w Archiwum Generalnym Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego w Rzymie, w Archiwum Regii Miłosierdzia Bożego w Paryżu i w Archiwum Sekretariatu Prowincji Zwiastowania Pańskiego w Poznaniu. Wiele nowych informacji autor otrzymał od osób prywatnych i instytucji, m.in. np. od: ks. dra Damiana Bednarskiego z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Jana Ptaka z KUL, p. Izabeli Pankowskiej, p. Mieczysława i Domiceli Wardynszkiewiczów czy od pallotynek z Gdańska (ul. Malczewskiego). Istniejące biogramy są systematycznie wzbogacane o fotografie, zarówno portretowe, jak i grupowe (sytuacyjne). Zdjęcia pochodzą głównie ze zbiorów Archiwum Prowincji Chrystusa Króla, ale i wielu osób prywatnych, którym pragnę jeszcze raz serdecznie podziękować.

3. Zrealizowane plany z ubiegłych lat (zapowiadane i niezapowiadane)
a) Z dniem 12 I 2015 r. zostały wymienione na stronie Liber mortuorum wszystkie dotychczasowe wersje życiorysów pallotynów polskich zmarłych do 2012 r. W ich miejsce wprowadzono biogramy zaczerpnięte z publikacji autora strony (Tylus Stanisław, Leksykon polskich pallotynów 1915-2012, Ząbki 2013). Inne kategorie pozostały bez zmian.
b) Zgodnie z zapowiedziami od sierpnia 2015 r. włączane są stopniowo do strony Liber mortuorum biogramy niemieckich pallotynów, działających przed 1945 r. na obecnych ziemiach polskich. Na chwilę obecną włączono biogramy 7 niemieckich pallotynów, umieszczając przy ich nazwisku symbol ✺. Do tej grupy weszli: ks. Ruprecht Dausmann (†1981), br. Hermann Jenne (†1935), ks. Josef Jost (†1933), ks. Andreas Kohl (†1925), ks. Bernhard Rieg (†1937), ks. Oskar Sebold (†1942) i br. Johannes Szczygiel (†1935).
c) Spośród nie sygnalizowanych wcześniej zmian na stronie Liber mortuorum pojawiła się od maja 2015 r. nowa grupa biogramów, to jest pallotyńskich sług Bożych spoza Polski. Obecnie w jej ramach można znaleźć 5 biogramów. Są to życiorysy: Josefa Englinga (†1918), Richarda Henkesa (†1945), Josefa Kentenicha (†1968), Franza Reinischa (†1942) i bł. Elisabetty Sanny Porcu (†1857).
d) Wśród nowych inicjatyw, nie sygnalizowanych wcześniej, należy wymienić dział Materiały źródłowe. Dział ma za zadanie poszerzać naszą wiedzę na temat życia i działalności zmarłego.
e) Dołączono również Miejsca spoczynku polskich pallotynów. Jest to alfabetyczny układ według miejsc pochówków, w których złożono zmarłych Współbraci. Obejmuje zarówno obszar Polski, jak i całego świata. Na końcu listy umieszczono też nazwiska pallotynów z niemieckiej Prowincji Świętej Trójcy, którzy spoczywają na ziemi polskiej. Pierwotna wersja została umieszczona 31 X 2015 r.
f) W styczniu 2016 r. umieszczono na stronie Liber mortuorum biogram ks. Antoniego Słomkowskiego †1982, kapłana archidiecezji gnieźnieńskiej, profesora i rektora KUL (i materiały źródłowe, którymi są jego wspomnienia na temat kontaktów z pallotynami), zapoczątkowując w ten sposób grupę przyjaciół SAC. Będzie ona stopniowo realizowana w najbliższych latach.
g) Uzupełniono i poszerzono biografie w kategorii Niemieccy pallotyni działający przed 1945 r. na obecnych ziemiach polskich i Pallotyńscy słudzy Boży spoza Polski. Kontynuowane będą dalsze prace nad uzupełnianiem i poszerzaniem dotychczasowych biogramów, bowiem kwerenda materiałów archiwalnych dostarcza wiele nowych i nieznanych do tej pory informacji.
h) Na początku roku 2016 dołączono do strony Liber mortuorum zestawienie chronologiczne, które zostało zatytułowane: Rocznice pallotyńskich wydarzeń przypadających w 2016 roku. Autor strony zestawił wydarzenia, jakie dokonały się w latach: 1916 (100 lat temu), 1941 (75 lat temu), 1966 (50 lat temu) i 1991 (25 lat temu).
i) Spośród innych planów na rok 2018 jawią się następujące: zakończenie Kalendarium dziejów Regii Miłosierdzia Bożego (1946-2016) i sporządzenie Historii domów pallotyńskich należących do Prowincji Chrystusa Króla.

5. Uwagi i prośba o materiały
Wszystkich zainteresowanych biogramami zmarłych pallotynów lub pallotynek proszę o ewentualne spostrzeżenia i uwagi dotyczące treści biogramu lub innych kwestii. Ponadto zachęcam Wszystkich do przekazywania fotografii, informacji lub materiałów (jeśli trzeba, oczywiście do zwrotu) listownie lub na adres e-mailowy: stansac@wp.pl

Stroną techniczną Liber mortuorum od 2009 roku zajmuje się Pan Donat Jaroszewski. Za cierpliwość i wszelaką pomoc w tym zakresie jestem Mu bardzo wdzięczny.

Warszawa 2 I 2018
Stanisław Tylus SAC

Ksiądz dr Stanisław Tylus przy relikwiach św. Wincentego Pallottiego w kościele SS. Salvatore in Onda przy via dei Pettinari w Rzymie

Autor strony przy relikwiach św. Wincentego Pallottiego w kościele SS. Salvatore in Onda przy via dei Pettinari w Rzymie (8 XII 2014)





W Archiwum Regii Miłosierdzia Bożego w Paryżu (7 II 2015)
30. rocznica święceń kapłańskich. Ołtarzew 10 V 2016 Księdza Stanisława Tylusa

30. rocznica święceń kapłańskich. Ołtarzew 10 V 2016. Od lewej księża: Waldemar Seremak, Jerzy Suchecki, Marian Kowalczyk, Tadeusz Pawłowski, Zbigniew Rembisz, Józef Targosz, Andrzej Majchrzak, Stanisław Tylus, Krzysztof Wojda, Kazimierz Szczepanik, Józef Nowak, Edward Grudziński, Wojciech Pietrzak, Edward Szram i br. Franciszek Dziczkiewicz

TYLUS STANISŁAW, LEKSYKON POLSKICH PALLOTYNÓW (1915-2012), APOSTOLICUM Ząbki – PALLOTTINUM Poznań 2013, ss. 694Leksykon polskich pallotynów 1915-2012

Publikacja Leksykon polskich pallotynów zawiera 356 biogramów polskich pallotynów zmarłych w latach 1915-2012. W książce został zastosowany układ alfabetyczny. Do biogramów zostały dołączone fotografie portretowe. Pod każdym biogramem została zamieszczona literatura, zawierająca bibliografię przedmiotową. Publikację zamyka indeks osobowy.

Podstawę źródłową niniejszej pracy stanowią akta osobowe zgromadzone w: Archiwum Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie, Archiwum Sekretariatu Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie, Archiwum Regii Miłosierdzia Bożego w Paryżu, Archiwum Generalnym Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego w Rzymie i Archiwum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W pracy zostały uwzględnione „Wiadomości Polskiej Prowincji SAK” (do 1993), „Wiadomości Prowincji Chrystusa Króla” (1993-2012), „Annuntianda. Biuletyn Prowincji Zwiastowania Pańskiego SAK” (1994-2012). Pomocne okazały się katalogi stowarzyszenia i prowincji polskich, czasopisma wydawane przez pallotynów i kroniki poszczególnych domów. Nie bez znaczenia były również relacje ustne żyjących członków stowarzyszenia i przedstawicieli rodzin zmarłych.

Zmarli współbracia tworzyli pallotyńską historię i byli nieomal wszechobecni w wielu dziedzinach polskiej kultury XX-XXI w., np. w nauce, literaturze i wszelkiego rodzaju piśmiennictwie oraz w działalności edukacyjnej, wychowawczej i wydawniczej, a także w pracach na rzecz emigracji, misji i apostolstwa świeckich. Pośród nich są postacie bardzo znane, które wywarły duży wpływ na dzieje Kościoła polskiego, m.in.: ks. Alojzy Majewski, ks. Wojciech Turowski czy Sł. B. ks. Stanisław Szulmiński, albo przeszły do historii Polski dzięki wielkiej miłości do Ojczyzny, jak Bł. ks. Józef Stanek czy ks. Franciszek Cegiełka i wielu innych.

Jednak w Leksykonie znajdują się nie tylko ci najwięksi, ale wszyscy, którzy żyli i działali w polskich strukturach stowarzyszenia w kraju i poza nim. O każdym z nich, nawet najskromniejszym bracie, kleryku czy nowicjuszu, możemy dowiedzieć się wszystkiego, co można było wydobyć ze źródeł i opracowań.

Książka jest już niedostępna w sprzedaży.