Liber mortuorum

Księga zmarłych polskich pallotynów i pallotynek

Dziś, to jest 26 sierpnia 2019, mija rocznica śmierci:
br. Roman Rżysko (†1966)
ks. Józef Sadzik (†1980)
ks. Bogdan Kusznir (†26 VIII 2018)

Wczoraj, to jest 25.08.2019, miała miejsce rocznica śmierci:
ks. Anton Wycisk (†1974) *

W dniu jutrzejszym, to jest 27.08.2019, przypada rocznica śmierci:
br. Franciszek Zbrojny (†1959)
s. Czesława Dorszyńska (†2005)

PAPROCKI Jerzy (1920 – 1944), kleryk nowicjusz, żołnierz batalionu Łukasiński w zgrupowaniu „Sosna-Róg”, ps. Pallotyn

Urodził się 30 IX 1920 w Warszawie, jako syn Zygmunta i Zofii z d. Piasecka (†17 III 1928). Ojciec był aptekarzem i prowadził aptekę przy ul. Ogrodowej 35. Po ukończeniu gimnazjum wstąpił w 1943 do Stowarzyszenia i 1 IX w Wadowicach na Kopcu otrzymał sutannę. W Kalwarii Zebrzydowskiej studiował filozofię (1943-44). Należał do AK; miał stopień strzelca. Przebrany w mundur niemieckiego oficera brał udział w akcjach przewożenia broni z Dworca Gdańskiego do Rembertowa. Zginął 13 VIII 1944 podczas powstania warszawskiego, trafiony pociskami niemieckiego nebelwerfera (zwanego „krową” lub „szafą”) w czasie pełnienia funkcji sanitarnych przy ewakuacji szpitala maltańskiego, gdy transportował ranną kobietę do punktu sanitarnego. W chwili śmierci pocisk uciął mu głowę. Został odznaczony Krzyżem Walecznych.

Początkowo pochowano go w grobie znajdującym się przy wejściu do ogródka pałacyku Radziwiłłów przy ul. Senatorskiej 24. W V 1945 ekshumowano jego szczątki i 30 V rodzina pochowała w grobie jego matki na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 108, rząd IV, grób 20). Aż do 2016 nie było znane miejsce jego pogrzebania. Dopiero 9 XII tr. odkryto miejsce jego pogrzebania (o staraniach i skutku poszukiwań zob. informację zamieszczoną poniżej). Ks. Augustyn Urban napisał o nim, że „odznaczał się wielkim poświęceniem dla dobra ogółu i radością ducha”.


Kleryk Jerzy Paprocki (1920-1944), nowicjusz

Kleryk Jerzy Paprocki (1920-1944), nowicjusz

Kleryk Jerzy Paprocki (1920-1944), nowicjusz

Kleryk Jerzy Paprocki (1920-1944), nowicjusz

Fotografia dolna 1: Obłóczyny 1 IX 1943 Kopiec. Od lewej klerycy: Świerczek Franciszek (†1996), Tomasiński Tadeusz, Zegar Julian (†1959), Paprocki J.; Urban Augustyn, Ks. Jan Maćkowski SAC (1902-1952). I prowincjał polskiej prowincji pallotyńskiej, Ząbkowice Śląskie 1975, mps, 69a
Fotografia dolna 2-3: Grób kl. J. Paprockiego na Cmentarzu Powązkowskim
Fotografia dolna 4: Ks. Jerzy Błaszczak (z lewej strony) i ks. Stanisław Tylus przy grobie kl. J. Paprockiego. Fot. 2-4 wykonał Stanisław Tylus SAC 12 XII 2016
Ostatnio zmodyfikowano: 12 stycznia 2015 (uzupełniono 15 grudnia 2016)
Tekst biogramu: Tylus Stanisław, Leksykon polskich pallotynów (1915-2012), Ząbki 2013, 410


Materiały źródłowe

Stanisław Tylus SAC, Odnaleziony grób kl. Jerzego Paprockiego SAC,
InfoSAC nr 38 z 13 XII 2016

W sprawie miejsca pochówku kl. Jerzego Paprockiego, żołnierza powstania warszawskiego, do tej pory powielaliśmy dawne opracowania, które wskazywały, że zmarły Jerzy Paprocki spoczął w naszym grobowcu na Bródnie. Jednak ostatnio, po prezentacji miejsc pochówków polskich pallotynów, które zamieszczałem na Facebooku, po prozaicznym przeliczeniu nazwisk zamieszczonych na tablicach naszego grobowca i oświadczeniu wicerektora domu warszawskiego, ks. Piotra Niedzieli o stanie ilościowym trumien w naszym grobowcu na Bródnie, stwierdziliśmy, że nie ma tam szczątków zmarłego (problem ten dotyczył jeszcze drugiego naszego członka, br. Ludwika Nowaka, który również zginął w powstaniu warszawskim, ale o historii poszukiwania jego grobu napiszę następnym razem, po uściśleniu faktów). Wszystko wskazywało więc na pochowanie kl. Paprockiego na innym cmentarzu.

W tej sprawie zwróciłem się najpierw do Archiwum Muzeum Powstania Warszawskiego, skąd przesłano mi kopię dokumentu ekshumacji, pochodzącego ze zbiorów Archiwum Państwowego Miasta Starego Warszawy z V 1945. Według niego, do tego czasu nasz alumn (od momentu śmierci 13 VIII 1944) spoczywał w grobie znajdującym się ogródku pałacyku Radziwiłłów na ul. Senatorskiej 24. Na moje pytanie: Gdzie po ekshumacji pochowano Jerzego Paprockiego? – pracownik Archiwum Muzeum Powstania Warszawskiego nie potrafił odpowiedzieć. Pewne było tylko to, że ktoś zabrał szczątki zmarłego.

Jedynym wytłumaczeniem mogło być zabranie szczątków zmarłego przez najbliższą rodzinę. Pozostawał tylko problem, na jakim cmentarzu go pochowano? W Warszawie, czy poza nią? Dwa tygodnie temu natrafiłem w internecie na stronę Nekrologi warszawskie (www.nekrologi-baza.pl). Lista osób zamieszczonych na tej stronie obejmuje ponad 50 tysięcy nazwisk. Szukając w niej, znalazłem matkę zmarłego Zofię Paprocką zd. Piasecką i dwóch Jerzych Paprockich. Przy ich datach śmierci umieszczono w jednym przypadku tylko rok 1944, a w drugim – VIII 1944. Byłem już pewny, że jest to dobry ślad poszukiwań. Zwróciłem się wtedy z prośbą do osoby zarządzającej stroną o udostępnienie informacji o miejscu, gdzie znajduje się cmentarz, na którym spoczywa śp. Zofia Paprocka zd. Piasecka i śp. Jerzy Paprocki.

W nadesłanej odpowiedzi z 9 XII 2016 przeczytałem: „W załączeniu przesyłam zdjęcie grobu p. Zofii Paprockiej z Piaseckich i jej syna Jerzego Paprockiego. Sądzę, że nie ma wątpliwości, że to poszukiwana osoba, gdyż na nagrobku wyryto „Pallotyn”. Inną kwestią jest, czy Jerzy Paprocki rzeczywiście tam spoczywa, czy też jest to tylko pochówek symboliczny. Grób znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim w kwaterze 108. Niestety nie mamy numeru rzędu”.

Co do miejsca pochowania kl. Paprockiego, to dziś wiem na pewno, że jest to właściwe miejsce, bo: 1. Z Archiwum Powstania Warszawskiego otrzymałem informację o zabraniu szczątków z miejsca pochówku; 2. Po skontaktowaniu się z Zarządem Cmentarza Powązkowskiego w dniu wczorajszym (12 XII 2016), otrzymałem jeszcze informację, że pogrzeb Jerzego odbył się 30 V 1945.

Właśnie wczoraj, razem z ks. wicerektorem Piotrem Niedzielą i ks. Jerzym Błaszczakiem, udaliśmy się m.in. na Cmentarz Powązkowski. Tam w kwaterze 108, w 4 rzędzie, odnaleźliśmy grób dwudziesty, w którym spoczywa nasz alumn Jerzy Paprocki wraz ze swoją matką Zofią (†17 III 1928). Oczekuję jeszcze na kontakt z rodziną Jerzego, który pomoże uzupełnić mi dane co do jego biografii. Ostatnio ks. Tadeusz Tomasiński, jego kolega nowicjacki i kursowy, dodał kilka informacji do biogramu Paprockiego, który wyżej przedstawiam.



Indeks zmarłych według daty śmierci

Alfabetyczny indeks zmarłych

Indeks zmarłych z podziałem na lata śmierci

Miejsca spoczynku polskich pallotynów wraz ze zdjęciami


Ci, co odeszli ze Stowarzyszenia

Więzi Kardynała Franciszka Macharskiego z pallotynami


Rocznice pallotyńskich wydarzeń

Ks. Stanisław Jurkowski SAC, duszpasterz polonijny we Francji

Bereza Kartuska
Suchary

Indeksy i biogramy sporządził ks. Stanisław Tylus SAC
Kontakt: stansac@wp.pl
Stan z 23 stycznia 2019

Wszelkie prawa zastrzeżone! Kopiowanie, powielanie i wykorzystywanie tekstów i fotografii bez zgody autora strony jest zabronione.

Ostatnie zmiany
Nowe biogramy
-(od I 2019):ks. Biernacki Andrzej (†23 XII 2018), s. Rataj Majola (†6 XI 2018), ks. Świerkosz Józef (†20 XII 2018), s. Waszczeniuk Jadwiga (†17 XI 2018)

-(od I 2018): br. Bandoszek Jan (†28 VII 2018), s. Joniec Speransa (†11 II 2018), ks. Kusznir Bogdan (†26 VIII 2018), ks. Maj Jerzy (†24 VI 2018), s. Matula Teresa (†1 VI 2018), ks. Płonka Tadeusz (†24 VIII 2018), bp Walter Konrad (†20 IX 2018).

Liber mortuorum w 2018 r. Przeszłość i przyszłość

1. Krótka historia strony Liber mortuorum
a) Pierwsze biogramy zmarłych pallotynów ukazały się na stronie internetowej WSD Ołtarzew w styczniu 2007 r. Autorem ich był ks. Janusz Dyl SAC, który tworzył je pod niezrealizowaną Księgę zmarłych pallotynów. W maju 2009 r., wraz z przebudową strony internetowej, zostały one zastąpione życiorysami, które również pochodziły z książki ks. Dyla pt. Pallotyni w Polsce w latach 1907-1947, Lublin 2001, s. 397-475. Te krótkie biogramy zostały doprowadzone do lat 1998-99 (nie były też kompletne i nie uwzględniały członków Regii Miłosierdzia Bożego). Od tego czasu ks. Stanisław Tylus SAC sporządził Indeks zmarłych według daty śmierci i dołączył wszystkie brakujące życiorysy zarówno z obu polskich prowincji, jak i Regii Miłosierdzia Bożego. Na stronie seminarium ołtarzewskiego biogramy te istniały do 2013 r.
b) Nowe, obecnie istniejące biogramy zmarłych pallotynów, zostały sporządzone przez ks. Stanisława Tylusa SAC. W 2011 r. zostały one umieszczone na stronie http://www.pallotyni.pl pod nazwą LIBER MORTUORUM. Początkowo były to tylko biogramy polskich pallotynów i przełożonych generalnych Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego oraz życiorysy pallotynek. Poszerzona i poprawiona ich wersja (ale bez pallotynek i przełożonych generalnych pallotynów) została opublikowana drukiem (Tylus Stanisław, Leksykon polskich pallotynów 1915-2012, Ząbki 2013, ss. 694).
c) W latach 2013-15 strona Liber mortuorum (http://pallotyni.eu/Liber.mortuorum/zmarli_index.php) została poszerzona o życiorysy pallotynów i pallotynek pochodzenia polskiego oraz ekspallotynów, którzy zmarli jako księża diecezjalni lub w innym instytucie życia zakonnego. Od XI 2014 r. dołączone zostały też biogramy pallotynek pracujących w Polsce lub pochodzących z terenów polskich, jak również ich przełożone generalne. W 2015 r. rozszerzono zakres przedmiotowy strony o nowe kategorie: Słudzy Boży spoza Polski i niemieccy pallotyni działający przed 1945 r. na obecnych ziemiach polskich. Niezależnie od tego uaktualniane były kategorie polskich pallotynów i pallotynek, którzy odeszli do wieczności w okresie lat 2013-15. W celu szybszego znalezienia poszukiwanego biogramu przemodelowano Indeks zmarłych według daty śmierci oraz sporządzono nowy Alfabetyczny indeks zmarłych oraz Indeks zmarłych z podziałem na lata śmierci.
d) W listopadzie 2017 roku, strona została umieszczona w domenie https://LiberMortuorum.pl/ skąd jej zawartość jest dostęna w serwisach takich jak: http://www.pallotyni.pl, http://sac.org.pl

2. Stan aktualny biogramów
a) W 2014 roku strona Liber mortuorum aktualizowana była kilkanaście razy. Pojawiło się na niej 86 nowych biogramów, głównie pallotynek (65). W grupie polskich pallotynów znalazły się nowe biogramy: ks. Stanisława Wojtyły (†17 IV 2015), ks. Wendelina Macieja Rysia (†7 VIII 2015), ks. Feliksa Folejewskiego (†22 IX 2015), ks. Łukasza Śleziaka (†4 XI 2015), ks. Czesława Herlendera (†11 XII 2015), ks. Krzysztofa Syrka (†22 XII 2015) i ks. Łukasza Ciupy (†29 XII 2015). Pallotynów polskiego pochodzenia reprezentują: br. Gerhard Nowak (†31 III 1976) i br. Eduard Ossowski (†14 I 1944). Z pallotynek odeszły do wieczności: s. Judyta Bilicka (†2 I 2015), s. Kazimiera Jurek (†22 I 2015), s. Gaudencja Raczoń (†14 II 2015) i s. Gerarda Kitlas (†5 X 2015).
b) W 2015 r., praktycznie w 50% istniejących biogramów, zostały wprowadzone liczne uzupełnienia i poszerzenia, a także poprawiono zauważone błędy. Zmiany w poszczególnych biogramach sygnalizowane są informacjami naniesionymi zarówno pod konkretnym biogramem jak i na pasku: Ostatnie zmiany (w dwóch kategoriach: Nowe biogramy – Od VII 2015 r. i Od I 2016 r. oraz Zmienione lub uzupełnione biogramy – Od VII 2015 r. i Od I 2016 r.). Pod określeniem Zmienione lub uzupełnione biogramy autor ma na myśli raczej istotną lub większą partię zmian, niż tylko pewne drobne informacje, które pojawiają się niezależnie od ich zaznaczenia.
c) W 2016 roku dodano 30 nowych biogramów, zaś w 2017r. dodano 13 biogramów.

Stan aktualny biogramów na koniec grudnia 2014, 2015, 2016 oraz 2017r.
Kategorie pallotyńskich biogramów XII 2014 XII 2015 2016 2017
Polscy pallotyni 368 375 +10 +10
Pallotyni polskiego pochodzenia (*) 14 16 +2 --
Przełożeni generalni i biskupi 19 19 +1 +3
Słudzy Boży spoza Polski -- 5 +1 --
Niemieccy pallotyni działający przed 1945 r. na obecnych ziemiach polskich (✺) -- 7 +4 --
Ekspallotyni (**) 23 23 +2 --
Pallotynki (przełożone generalne i siostry pracujące w Polsce lub pochodzące z terenów polskich zostały oznaczone znakiem ☼) 47 112 -- --
Przyjaciele SAC i ci, co odeszli od Stowarzyszenia -- -- +7 --
Razem 471 557 587 600

c) W 2015 roku autor strony przeprowadził kwerendę materiałów w Archiwum Regii Miłosierdzia Bożego w Paryżu i w archiwum domu pallotyńskiego w Osny (8 I – 8 II 2015). W kraju wykorzystał częściowo materiały zawarte w archiwum domu pallotyńskiego w Gdańsku (dom przy ul. Elżbietańskiej, VIII 2015). Niezależnie od tego, przez cały rok, trwała kwerenda materiałów w Archiwum Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie. Szerokiemu badaniu poddawane były materiały, które autor strony pozyskał wcześniej w Archiwum Generalnym Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego w Rzymie, w Archiwum Regii Miłosierdzia Bożego w Paryżu i w Archiwum Sekretariatu Prowincji Zwiastowania Pańskiego w Poznaniu. Wiele nowych informacji autor otrzymał od osób prywatnych i instytucji, m.in. np. od: ks. dra Damiana Bednarskiego z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Jana Ptaka z KUL, p. Izabeli Pankowskiej, p. Mieczysława i Domiceli Wardynszkiewiczów czy od pallotynek z Gdańska (ul. Malczewskiego). Istniejące biogramy są systematycznie wzbogacane o fotografie, zarówno portretowe, jak i grupowe (sytuacyjne). Zdjęcia pochodzą głównie ze zbiorów Archiwum Prowincji Chrystusa Króla, ale i wielu osób prywatnych, którym pragnę jeszcze raz serdecznie podziękować.

3. Zrealizowane plany z ubiegłych lat (zapowiadane i niezapowiadane)
a) Z dniem 12 I 2015 r. zostały wymienione na stronie Liber mortuorum wszystkie dotychczasowe wersje życiorysów pallotynów polskich zmarłych do 2012 r. W ich miejsce wprowadzono biogramy zaczerpnięte z publikacji autora strony (Tylus Stanisław, Leksykon polskich pallotynów 1915-2012, Ząbki 2013). Inne kategorie pozostały bez zmian.
b) Zgodnie z zapowiedziami od sierpnia 2015 r. włączane są stopniowo do strony Liber mortuorum biogramy niemieckich pallotynów, działających przed 1945 r. na obecnych ziemiach polskich. Na chwilę obecną włączono biogramy 7 niemieckich pallotynów, umieszczając przy ich nazwisku symbol ✺. Do tej grupy weszli: ks. Ruprecht Dausmann (†1981), br. Hermann Jenne (†1935), ks. Josef Jost (†1933), ks. Andreas Kohl (†1925), ks. Bernhard Rieg (†1937), ks. Oskar Sebold (†1942) i br. Johannes Szczygiel (†1935).
c) Spośród nie sygnalizowanych wcześniej zmian na stronie Liber mortuorum pojawiła się od maja 2015 r. nowa grupa biogramów, to jest pallotyńskich sług Bożych spoza Polski. Obecnie w jej ramach można znaleźć 5 biogramów. Są to życiorysy: Josefa Englinga (†1918), Richarda Henkesa (†1945), Josefa Kentenicha (†1968), Franza Reinischa (†1942) i bł. Elisabetty Sanny Porcu (†1857).
d) Wśród nowych inicjatyw, nie sygnalizowanych wcześniej, należy wymienić dział Materiały źródłowe. Dział ma za zadanie poszerzać naszą wiedzę na temat życia i działalności zmarłego.
e) Dołączono również Miejsca spoczynku polskich pallotynów. Jest to alfabetyczny układ według miejsc pochówków, w których złożono zmarłych Współbraci. Obejmuje zarówno obszar Polski, jak i całego świata. Na końcu listy umieszczono też nazwiska pallotynów z niemieckiej Prowincji Świętej Trójcy, którzy spoczywają na ziemi polskiej. Pierwotna wersja została umieszczona 31 X 2015 r.
f) W styczniu 2016 r. umieszczono na stronie Liber mortuorum biogram ks. Antoniego Słomkowskiego †1982, kapłana archidiecezji gnieźnieńskiej, profesora i rektora KUL (i materiały źródłowe, którymi są jego wspomnienia na temat kontaktów z pallotynami), zapoczątkowując w ten sposób grupę przyjaciół SAC. Będzie ona stopniowo realizowana w najbliższych latach.
g) Uzupełniono i poszerzono biografie w kategorii Niemieccy pallotyni działający przed 1945 r. na obecnych ziemiach polskich i Pallotyńscy słudzy Boży spoza Polski. Kontynuowane będą dalsze prace nad uzupełnianiem i poszerzaniem dotychczasowych biogramów, bowiem kwerenda materiałów archiwalnych dostarcza wiele nowych i nieznanych do tej pory informacji.
h) Na początku roku 2016 dołączono do strony Liber mortuorum zestawienie chronologiczne, które zostało zatytułowane: Rocznice pallotyńskich wydarzeń przypadających w 2016 roku. Autor strony zestawił wydarzenia, jakie dokonały się w latach: 1916 (100 lat temu), 1941 (75 lat temu), 1966 (50 lat temu) i 1991 (25 lat temu).
i) Spośród innych planów na rok 2018 jawią się następujące: zakończenie Kalendarium dziejów Regii Miłosierdzia Bożego (1946-2016) i sporządzenie Historii domów pallotyńskich należących do Prowincji Chrystusa Króla.

5. Uwagi i prośba o materiały
Wszystkich zainteresowanych biogramami zmarłych pallotynów lub pallotynek proszę o ewentualne spostrzeżenia i uwagi dotyczące treści biogramu lub innych kwestii. Ponadto zachęcam Wszystkich do przekazywania fotografii, informacji lub materiałów (jeśli trzeba, oczywiście do zwrotu) listownie lub na adres e-mailowy: stansac@wp.pl

Stroną techniczną Liber mortuorum od 2009 roku zajmuje się Pan Donat Jaroszewski. Za cierpliwość i wszelaką pomoc w tym zakresie jestem Mu bardzo wdzięczny.

Warszawa 2 I 2018
Stanisław Tylus SAC

Ksiądz dr Stanisław Tylus przy relikwiach św. Wincentego Pallottiego w kościele SS. Salvatore in Onda przy via dei Pettinari w Rzymie

Autor strony przy relikwiach św. Wincentego Pallottiego w kościele SS. Salvatore in Onda przy via dei Pettinari w Rzymie (8 XII 2014)





W Archiwum Regii Miłosierdzia Bożego w Paryżu (7 II 2015)
30. rocznica święceń kapłańskich. Ołtarzew 10 V 2016 Księdza Stanisława Tylusa

30. rocznica święceń kapłańskich. Ołtarzew 10 V 2016. Od lewej księża: Waldemar Seremak, Jerzy Suchecki, Marian Kowalczyk, Tadeusz Pawłowski, Zbigniew Rembisz, Józef Targosz, Andrzej Majchrzak, Stanisław Tylus, Krzysztof Wojda, Kazimierz Szczepanik, Józef Nowak, Edward Grudziński, Wojciech Pietrzak, Edward Szram i br. Franciszek Dziczkiewicz

TYLUS STANISŁAW, LEKSYKON POLSKICH PALLOTYNÓW (1915-2012), APOSTOLICUM Ząbki – PALLOTTINUM Poznań 2013, ss. 694Leksykon polskich pallotynów 1915-2012

Publikacja Leksykon polskich pallotynów zawiera 356 biogramów polskich pallotynów zmarłych w latach 1915-2012. W książce został zastosowany układ alfabetyczny. Do biogramów zostały dołączone fotografie portretowe. Pod każdym biogramem została zamieszczona literatura, zawierająca bibliografię przedmiotową. Publikację zamyka indeks osobowy.

Podstawę źródłową niniejszej pracy stanowią akta osobowe zgromadzone w: Archiwum Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie, Archiwum Sekretariatu Prowincji Chrystusa Króla w Warszawie, Archiwum Regii Miłosierdzia Bożego w Paryżu, Archiwum Generalnym Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego w Rzymie i Archiwum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W pracy zostały uwzględnione „Wiadomości Polskiej Prowincji SAK” (do 1993), „Wiadomości Prowincji Chrystusa Króla” (1993-2012), „Annuntianda. Biuletyn Prowincji Zwiastowania Pańskiego SAK” (1994-2012). Pomocne okazały się katalogi stowarzyszenia i prowincji polskich, czasopisma wydawane przez pallotynów i kroniki poszczególnych domów. Nie bez znaczenia były również relacje ustne żyjących członków stowarzyszenia i przedstawicieli rodzin zmarłych.

Zmarli współbracia tworzyli pallotyńską historię i byli nieomal wszechobecni w wielu dziedzinach polskiej kultury XX-XXI w., np. w nauce, literaturze i wszelkiego rodzaju piśmiennictwie oraz w działalności edukacyjnej, wychowawczej i wydawniczej, a także w pracach na rzecz emigracji, misji i apostolstwa świeckich. Pośród nich są postacie bardzo znane, które wywarły duży wpływ na dzieje Kościoła polskiego, m.in.: ks. Alojzy Majewski, ks. Wojciech Turowski czy Sł. B. ks. Stanisław Szulmiński, albo przeszły do historii Polski dzięki wielkiej miłości do Ojczyzny, jak Bł. ks. Józef Stanek czy ks. Franciszek Cegiełka i wielu innych.

Jednak w Leksykonie znajdują się nie tylko ci najwięksi, ale wszyscy, którzy żyli i działali w polskich strukturach stowarzyszenia w kraju i poza nim. O każdym z nich, nawet najskromniejszym bracie, kleryku czy nowicjuszu, możemy dowiedzieć się wszystkiego, co można było wydobyć ze źródeł i opracowań.

Książka jest już niedostępna w sprzedaży.